و التحقيق : أن قضية الإطلاق إنما هو جواز الإتيان بها مرة فى ضمن فرد أو أفراد فيكون إيجادها فى ضمنها نحوا من الامتثال كإيجادها فى ضمن الواحد لا جواز الإتيان بها مرة و مرات فإنه مع الإتيان بها مرة لا محالة يحصل الامتثال و يسقط به الأمر فيما إذا كان امتثال الأمر علة تامة لحصول الغرض الأقصى بحيث يحصل بمجرده فلا يبقى معه مجال لإتيانه ثانيا بداعى امتثال آخر أو بداعى أن يكون الإتيانان امتثالا واحدا لما عرفت من حصول الموافقة بإتيانها و سقوط الغرض معها و سقوط الأمر بسقوطه فلا يبقى مجال لامتثاله أصلا و أما إذا لم يكن الامتثال علة تامة لحصول الغرض كما إذا أمر بالماء ليشرب أو يتوضأ فأتى به و لم يشرب أو لم يتوضأ فعلا فلا يبعد صحة تبديل الامتثال بإتيان فرد آخر أحسن منه بل مطلقا كما كان له ذلك قبله على ما يأتى بيانه فى الإجزاء . مرحوم آخوند در قبال دو توهّم مذكور تفصيل قائل شده و دو صورت تصوير كرده است . قبل از آن ، بيان اين نكته ضرورى است كه مولاى حكيم وقتى به عملى امر مىكند ، يقيناً غرض اصلى و هدف غايى و مقصد اعلايى دارد كه مىخواهد به آن هدف برسد . حال ممكن است در به دو امر يا اواسط راه ، هدف‌هاى مقدماتى و مقطعى هم داشته باشد ، ولى داشتن هدف اقصى و نهايى مسلم است . با توجه به اين مقدمه مىگوييم در اين مسأله دو صورت مطرح است : 1 . گاهى با امتثال اوّل و اتيان عمل مرّةً واحدة « 1 » غرض اصلىِ مولى جامهء عمل مىپوشد و در خارج محقّق مىشود . در اين فرض تكرار عمل و اتيان عمل دوباره معنا ندارد ؛ چرا كه صدور امر از مولى به داعى وصول به آن غرض بود و با اتيان عمل مرّةً واحدةً ، غرض حاصل شده است . در واقع اين اتيان ، علّت تامّهء حصول غرض است و حصول غرض علّت تامّهء سقوط امر است و با سقوط امر ، امتثال مجدّد معنا ندارد . پس در چنين فرضى اكتفاء به مرّه در مقام امتثال واجب و لازم است و تكرار به قصد امتثال جايز نيست ، چون تشريع است ؛ بلكه معقول نيست . به اين دليل كه ديگر امرى نيست تا امتثال شود و تحصيل حاصل هم كه محال است ، تكرار هم در آنجا كه عمل به شرط لا عن التكرار واجب شده است چه‌بسا ضرر داشته باشد . مثال شرعى : مقصود مولى از امر صلاتى ايجاد اين طبيعت در خارج است ، مكلّف هم آن را ايجاد كرد و غرض مولى حاصل شد و اتيان دوبارهء ظهر و عصر به عنوان امتثال معقول نيست . مثال عرفى : مولى براى رفع عطش يا نياز ديگر ، از عبدش مقدارى آب تقاضا مىكند و عبد هم امتثال مىكند و ليوان آبى آورده و به مولى مىنوشاند و تشنگىِ مولى بر طرف مىشود ؛ در اينجا اتيان مجدّد و تبديل امتثال اوّل به امتثال دوّم معنا ندارد ، چه اين‌كه اتيان مجدّد به نيّت انضمامِ عمل دوّم به اوّل و موجب امتثال شدن مجموع هم‌معنا ندارد .

--> ( 1 ) . چه در ضمن يك دفعه يك فرد را بياورد و چه افراد متعدد را در عرض هم و يك دفعه اتيان كند ، مثلًا چندين رقبه را با هم‌آزاد كند .